Paus Franciscus heeft de Sint Franciscuskerk in Bolsward verheven tot Basilica Minor — een bijzondere erkenning binnen de Rooms-Katholieke Kerk. Op deze pagina leest u meer over de betekenis van deze titel en wat deze verheffing voor de basiliek betekent.
Daarmee benadrukt de paus de bijzondere architectuur van het gebouw, de betekenis die het heeft vanwege de bedevaart van Maria van Sevenwouden en de devotie voor de Heilige Titus Brandsma. Ook spreekt de paus zijn waardering uit voor het kerkelijk leven in en rond deze kerk.
Op zondag 28 mei 2017 heeft de apostolisch nuntius in Nederland, zijne hoogwaardige excellentie Mgr. Aldo Cavalli, tijdens een feestelijke eucharistieviering de proclamatie verricht van de verheffing tot basilica minor van de Sint Franciscus van Assisikerk te Bolsward. Het decreet waarmee paus Franciscus deze titel verleende is door de nuntius voorgelezen waarna het conopeum en het tintinnabulum hun plaats in de basiliek hebben gekregen.
Van twee naar één
Bolsward had enkele eeuwen lang twee parochies, elk met eigen stijl en tradities: Die van de grote of Sint Maartenskerk (wat nu de Martinikerk is), en die van het klooster van de Franciscaner Minderbroeders – waar de Broerekerk (links) nog een overblijfsel van is. Deze tweedeling werd als een belasting ervaren. Toch heeft het proces van samenvoeging een halve eeuw geduurd.
In 1932 was het zover: op 29 maart werd, mede onder druk van Rome, de aloude Martinusparochie opgeheven en dat terwijl ze in 1931 nog een groot nieuw orgel hadden aangeschaft! In de namen van onze school en van het collectantencollege bleef de stadspatroon bewaard. De oude Martinuskerk is als “gebouw Oranje” bewaard gebleven en staat noordelijk van de Franciscus aan de Dijlakker.
Bouw
In 1933 begon, onder leiding van pastoor L. Ellerbeck de bouw van de gezamenlijke grote nieuwe kerk. De jonge Nijmeegse architect H.C. van de Leur werd door de karakteristieke bouwstijl van de uit Frankrijk uitgeweken monnik.-architect Dom Bellot geïnspireerd. Hij maakte in samenwerking met Dom Bellot de tekeningen van de kerk en de pastorie, die op 13 april 1932 gereed zijn.
De firma H. van Heeswijk uit Best werd het werk gegund. De eerstesteenlegging vond plaats op 21 april 1933. Op dinsdag 8 mei werd de kerk geconsacreerd door mgr. Gorgonius Brandsma, destijds Apostolisch vicaris van Kisumu in Midden-Afrika en de eerste Friese Bisschop na de reformatie.
Zeer veel handen zijn bezig geweest met de bouw van het grote kerkgebouw. De handwerkers werden met zorg gekozen en kwamen uit Bolsward en omgeving. Vooral van de metselaars werd grote nauwgezetheid gevraagd. Voor de kerk waren meer dan anderhalf miljoen bakstenen nodig. De bouw van de kerk kostte f.142.500, – het totale bedrag van bouw en inrichting was bijna twee ton.
Bij de inrichting van de kerk zijn delen uit de twee oude kerken gebruikt, onder andere het glas-in-lood, de banken en de beelden. Ook het pas aangeschafte orgel uit de Martinuskerk werd verhuisd. Het werd geplaatst op de koorzolder boven het poortgebouw (Dit orgel is onbruikbaar geworden. Omdat het van slechte kwaliteit is staat het niet onder monumentenzorg). In de Martinuskerk was het orgel een geheel. Omwille van de glas-in-loodramen werd het in twee delen gesplitst. Ook de klankkast werd gedeeld en daarmee kleiner. Dit kwam het geluid van het orgel niet ten goede.
Na de bouw is het interieur van de kerk een aantal keer aangepast. In de jaren ’60 is het priesterkoor naar voren uitgebouwd, in 2004 is een nieuw altaar geplaatst en in 2009 zijn het koor en het orgel verplaatst naar het Noorderkruis.
Op 8 maart 1999 zijn de kerk en pastorie op de lijst van beschermende monumenten in Nederland geplaatst; als goed voorbeeld van een kerk in de expressionistische Art-deco stijl, die stijlzuiver is en vrijwel ongeschonden bewaard gebleven is.
Op 28 mei 2017 is de kerk tot Basilica Minor verheven.
Aan de titel Basilica Minor zijn een aantal bijzondere rechten en plichten verbonden. De kerk mag nu het pauselijk insigne, de twee sleutels, gebruiken. Ook heeft de Sint Franciscusbasiliek een eigen wapen en worden er een conopeum en tintinnabulum in de kerk geplaatst: een draagbare baldakijn en een bel die beide duiden op de bijzondere band met de paus.
Alle drie de eretekens, gevelteken, conopeum en tintinnabulum, zijn met grote welwillendheid vervaardigd door bij de parochie betrokken bedrijven en personen.
Het eigenlijke ereteken van een basilica minor is het pauselijk embleem, de gekruiste sleutels. Ze vormen een verwijzing naar de Bijbeltekst waar Jezus tegen Petrus zegt dat hem de sleutels van het Rijk der Hemelen gegeven worden (Mt 16,19). De bisschop van Rome, de paus, is de opvolger van de apostel Petrus en voert daarom de twee sleutels als voornaamste kenteken. Wanneer in kleur, dan is de ene sleutel van zilver (wit) en de ander van goud (geel).
Voor de Sint Franciscusbasiliek is gezocht naar een ontwerp dat past bij de architectuur van het gebouw. De vormgeving van de handvatten van de sleutels is ontleend aan het motief dat in de tegelvloer gevonden wordt. Het trapmotief bij de aanhechting van het handvat op de rest van de sleutel is eveneens ontleend aan details in de architectuur van de basiliek. Het is, bijvoorbeeld, te vinden in de vormgeving van de wijwaterbakjes bij de ingangen.
Tijdens de proclamatieviering op 28 mei 2017 is de pauselijke bul voorgelezen, waarmee de Sint Franciscuskerk verheven is tot basiliek.
De St.-Franciscusbasiliek is gevuld met herinneringen. Heel veel mensen hebben er bijzondere levensmomenten mogen beleven. Niet zelden omringd door familie, vrienden en medeparochianen. Dit geldt eigenlijk voor alle kerkgebouwen.
In de basiliek vinden we echter ook een aantal markante materiële herinneringen, die we koesteren en waar we soms ook nog de pijn van voelen omdat ze komen uit kerken die gesloten moesten worden.
Doopvont
Links voorin staat in het verlengde van de pilaren de doopvont dat uit de voormalige St.-Martinnuskerk te Makkum is overgekomen. Deze kerk heeft de parochie in 2017 moeten verkopen. Dit doopvont wordt sindsdien daadwerkelijk gebruikt.
Augustinusaltaar
Het meest linkse zijaltaar komt uit de St.-Nicolaas van Tolentijnkerk te Witmarsum. Deze kerk maakte onderdeel uit van het klooster waar de paters Augustijnen hun noviciaat (eerste opleidingsfase) hadden gevestigd. Nadat de parochie deze kerk verkocht en deels terug huurde, kon dit altaar niet langer daar blijven. Het heeft nu hier een eigen vaste plek gekregen.
Koorbanken
De koorbanken in het hoogkoor van de basiliek komen uit het voormalige karmelklooster te Drachten. Tot 1993 leefden daar karmelietessen. Toen het klooster na nog jaren dienst te hebben gedaan als cultureel- en religieuscentrum ontruimd moest worden, zijn de de koorbanken naar de basiliek gekomen. Elke zaterdagmiddag bidden we om 17:00 uur in deze koorbanken de vespers. Het schilderij van Maria van Sevenwouden dat aan de rechterzijde achter de koorbanken hangt, is van de hand van Zr. Martina van der Meer. Zij kwam uit Bolsward en leefde van 1935 tot en met de sluiting in 1993 als karmelietes in Drachten.
Glas-in-lood Titus Brandsma
Het glas-in-lood in de Titus Brandsmagedachteniskapel komt uit het voormalige karmelklooster te Drachten. Naast Titus zien we het Heilig Hart van Jezus afgebeeld. De hooggehouden handen onder het kruis vormen een mooie continuïteit met de zo typerende handen in het kunstwerk van Jan Murk de Vries.
Blijf op de hoogte van nieuws, vieringen en activiteiten binnen onze parochie. Meld u aan voor de digitale Weekbrief en ontvang iedere week inspiratie en actuele informatie rechtstreeks in uw mailbox.
